Uzun Ömürlü Evlilikler için Okunması Gereken Kitaplar

Psikolog Doğan Cüceloğlu bu kitapta kuramı geride bırakıp gerçek evlilik hikâyelerini anlatıyor, ardından kendi yorumunu ekliyor. Eşi sonradan değiştirmeyi umarak sessiz kalmanın neden işe yaramadığını hikâyeler üzerinden görüyorsunuz. Evlilik kitapları arasında en kolay okunanlardan biri.

En çok evlilik kararını henüz vermemiş ya da nişanlılık döneminde olan çiftlere hitap ediyor. Dili sade, bölümleri kısa. Alıştırma ya da test arayanlar için biraz anlatı ağırlıklı kalabilir.

Psikiyatrist Nevzat Tarhan’ın kitabı «Öncesiyle Sonrasıyla Evlilik» alt başlığına sadık kalıyor. Kendini ve eş adayını tanımaktan ailelerin tutumuna, nişanlılıktan roller, iletişim ve kriz yönetimine kadar sırayla ilerliyor.

Yaklaşık 160 sayfa olduğu için bir hafta sonunda biter. Aile çevresini de hesaba katan bir bakışı var; rol paylaşımı konusundaki yaklaşımı ise bazı okurlara fazla geleneksel gelebilir. Her konuya kısa girdiği için derinlik isteyenler bunu başlangıç sayıp Gottman ya da Johnson’a geçebilir.

Chapman’ın çıkış noktası basit: İnsanlar sevgiyi farklı yollarla gösteriyor ve farklı yollarla hissediyor. Beş dil var: onaylayıcı sözler, kaliteli zaman, hediye, hizmet ve fiziksel temas. Siz akşam yemeği hazırlayarak sevginizi gösteriyor olabilirsiniz; eşiniz ise sadece “seni seviyorum” duymak istiyor olabilir.

Sevgi dilinizi bulmak için yazarın hazırladığı test var; eşinizle birlikte çözmek iyi bir sohbet başlatıyor. Yine de sevgi dillerini kesin bir bilim gibi değil, pratik bir konuşma aracı olarak görmek daha sağlıklı. Chapman inançlı bir evlilik danışmanı ve bu, bazı örneklerde hissediliyor.

Psikolog John Gottman, çiftleri yıllarca izleyerek hangi alışkanlıkların evliliği ayakta tuttuğunu araştıran bir isim. Nan Silver’la yazdığı bu kitap bulguları yedi ilkede topluyor. Bazıları çok somut: eşinizin dünyasını tanımak için “sevgi haritası” çıkarmak, hayranlığı canlı tutmak, ortak anlam yaratmak.

Uzun ömürlü evlilikler için kitaplar arasında en uygulanabilirlerinden biri. Bölümlerde çiftlerin birlikte çözebileceği testler ve alıştırmalar var. Kitabı tek başına okuyup eşinize “bak burada ne yazıyor” diye uzatmak ters tepebilir; alıştırmaları birlikte yapmak gerekiyor.

Psikiyatrist Medaim Yanık, sorunlu çiftlerle çalışırken sorunun tersini merak etmiş: Mutlu evliler ne yapıyor? Kitap, en az on yıldır evli olan ve evliliğini mutlu diye tanımlayan çiftlerle yapılan görüşmelere dayanıyor. Ortak özellikler arasında farklılıkları kabul etmek, yıkıcı kavga etmemek, küs kalmamak ve iyi arkadaş olmak var.

Mutlu evlilik kitapları arasında en “gerçek hayattan” olanlardan biri. Yalnız bu, geniş bir bilimsel çalışma değil; yazarın kendi anlatımına göre 35 çiftle yapılan bir gözlem. Kesin formül beklemeyin, örnek bir tablo olarak okuyun.

Runkel çiftinin çıkış noktası tartışmalı ama işe yarar: Eşinizi değiştirmeye çalışmak yerine kendi tepkinizi yönetin. Yazarlara göre bağırmak, sitem etmek ya da küsmek çoğu zaman kaygının dışa vurumu; sakinleşmeyi öğrenmek ilişkinin yönünü değiştirebiliyor. Bölümlerde günlük hayata uygun alıştırmalar da var.

Aynı konuda kilitlenen çiftlere iyi geliyor. Bir uyarı: Karşı tarafın kontrol eden ya da şiddet uygulayan biri olduğu ilişkilerde “önce kendini değiştir” öğüdü zarar verebilir. Orada kitap değil, güvenlik ve uzman desteği öncelik olmalı.

Dr. Emerson Eggerichs, çatışmaların çoğunu tek bir döngüye bağlıyor: Kadın sevilmediğini hissedince saygısız, erkek saygı görmediğini hissedince sevgisiz davranıyor. İki taraf da kendini haklı bulunca döngü kendini besliyor. Kitap bu zinciri nasıl kıracağınızı adım adım anlatıyor.

İnanç temelli bir kitap; Kutsal Kitap’a dayanıyor ve kadın-erkek rollerini geleneksel bir çerçevede ele alıyor. Bu bakışa yakın olanlar için güçlü bir rehber, farklı bakanlar için fazla kalıplı gelebilir.

Klinik psikolog Sue Johnson’a göre çiftler tartışırken aslında konuyu değil, birbirlerine güvenip güvenemeyeceklerini tartışıyor. Kitap, Duygu Odaklı Terapi (EFT) yaklaşımından yola çıkıyor ve çok tanıdık bir kalıbı anlatıyor: Biri yakınlık için üstüne gidiyor, öteki geri çekiliyor; ikisi de karşısındakinin ilgisiz olduğunu düşünüyor.

Aralarına mesafe girmiş, aynı kavgayı tekrar tekrar yaşayan çiftler için sıkça önerilen evlilik terapisi kitapları arasında. Yedi konuşma alıştırması iki tarafın da niyetli olduğunu varsayıyor; biri isteksizse tek başına uygulamak zor. Terapinin yerini tutmaz ama terapiye hazırlık olarak işe yarar.

Psikiyatrist Amir Levine ile psikolog Rachel Heller, yetişkin ilişkilerini üç bağlanma stiline göre okuyor: kaygılı, kaçıngan ve güvenli. Bu çerçeve, tartışmaların neden hep aynı yerde düğümlendiğini ve birinin yakınlık isterken öbürünün neden uzaklaştığını görmenizi kolaylaştırıyor.

Eser evliliğe özel yazılmamış, genel ilişkilere bakıyor; yine de evli çiftler de rahatlıkla okuyabilir. Zayıf yanı, insanları üç kutuya ayırması: Herkes bu kalıplara tam oturmuyor, etiketler de kalıcı bir hüküm gibi okunmamalı.

Hendrix’e göre eş seçimimiz tesadüf değil: Çocukluktan taşıdığımız eksiklerle uyumlu birini seçiyor, sonra o eksiklerin telafisini ondan bekliyoruz. Beklenti karşılanmayınca ilişkide güç mücadelesi başlıyor. Kitap bu mücadeleyi “kim haklı” sorusuna sıkışmadan okumayı öğretiyor.

Imago terapisinden gelen dinleme egzersizi kitabın en değerli yanı: Eşinizin cümlesini kendi kelimelerinizle geri söyleyip doğru anlayıp anlamadığınızı kontrol ediyorsunuz. Egzersizler bazı okurlara yapay gelebiliyor, her çatışmayı çocukluğa bağlaması da eleştiriliyor. Emek vermeye hazır çiftler için verimli.

Evlilik ile ilgili kitaplar denince akla rehberler gelir; bu listedeki tek roman ise bir istisna. Tolstoy’un 1859’da yazdığı kısa eserde Maşa, kendisinden yaşça büyük Sergey Mihayloviç’le evleniyor. Tutku dinginliğe dönüşürken Maşa’nın tedirginliği artıyor ve evlilik ikisinin başta hayal ettiğinden farklı bir yere varıyor.

Tolstoy evlilik tavsiyesi vermiyor; aşkın alışkanlığa dönüştüğü o sessiz dönemi sahici bir dille anlatıyor. Okurken kendi beklentilerinizi sorgulamanız yeterli. Rehber kitapların arasına kısa bir mola gibi girer.